Засваенне дзецьмі беларускай мовы ажыццяўляецца ў спецыфічнай сітуацыі руска-беларускага блізкароднаснага двухмоўя. Для большасці дашкольнікаў першай мовай, на якой яны вучацца гаварыць і думаць, з'яўляецца руская. У той жа час, дзеці даволі рана далучаюцца да беларускай мовы, чуючы яе па радыё, тэлебачанні, ад дарослых і ў дзіцячым садзе, на асобных занятках. Аднак, беларускамоўнае асяродзе ў дашкольнікаў адсутнічае. Больш за тое, дзеці могуць карыстацца рускай мовай нават тады, калі да іх звяртаюцца па-беларуску, ведаючы, што іх разумеюць. Такім чынам, маўленчыя сітуацыі, у якіх аказваюцца дзеці, не ствараюць у іх жыццёвай неабходнасці размаўляць па-беларуску. З іншага боку, стыхійнае авалоданне беларускай мовай прыводзіць да змешвання рускага і беларускага маўлення дзяцей. Такім чынам, гэта патрабуе спецыфічных падыходаў да навучання дзяцей беларускай мове.
Рэкамендацыі для бацькоў:
Калі ў дзяцінстве дзіця адчуваў пачуццё жалю да іншага чалавека, радасць ад добрага ўчынку, гонар за сваіх бацькоў, захапленне ад судотыку з выдатным подзвігам, ён набыў эмацыйны вопыт. Тым самым будуць пабудаваны шляху для асацыяцый эмацыйнага характару, а гэта з'яўляецца асновай, падмуркам больш глыбокіх пачуццяў, умовай паўнавартаснага развіцця чалавека.
Выхаванне маленькага патрыёта пачынаецца з самага блізкага для яго - роднай хаты, вуліцы, дзе ён жыве, дзіцячага саду.
Звяртайце ўвагу дзіцяці на прыгажосць роднага горада
У час прагулкі раскажыце, што знаходзіцца на вашай вуліцы, пагаворыце пра значэнне кожнага аб'екта.
Дайце ўяўленне аб рабоце грамадскіх устаноў: пошты, крамы, бібліятэкі і г.д. Паназірайце за працай супрацоўнікаў гэтых устаноў, адзначце каштоўнасць іх працы.
Разам з дзіцем прымайце ўдзел у працы па добраўпарадкаванні і азеляненні свайго двара.
Пашырайце уласны кругагляд
Вучыце дзіцяці правільна ацэньваць свае ўчынкі і ўчынкі іншых людзей.
Чытайце яму кнігі пра радзіму, яе героях, пра традыцыі, культуры свайго народа
Заахвочвайце дзіцяці за імкненне падтрымліваць парадак, прыкладныя паводзіны ў грамадскіх месцах.
Выпрацоўка ў выхаванцаў звязнага дыялагічнага
і маналагічнага маўлення
Важным кампанентам інтэлектуальнай гатоўнасці да авалодання школьнай адукацыйнай праграмай з'яўляецца наяўнасць сфарміраванага звязнага маналагічнага і дыялагічнага маўлення. Дыялагічнае маўленне - гэта размова двух і больш людзей, мэта якой даведацца пра што-небудзь, падштурхнуць да ажыццяўлення якога-небудзь дзеяння. Дыялагічнае маўленне з'яўляецца асноўнай формай маўленчых зносін з дзецьмі і дарослымі, служыць базай для набыцця звязнага маналагічнага маўлення. Маналагічнае маўленне - гэта форма вуснага маўлення. У маўленні выкарыстоўваюць розныя сродкі, такія як: жэсты, міміка. Маналагічнае маўленне павінна быць зразумелым, лагічна вытрыманым.
Як жа бацькі могуць дапамагчы свайму дзіцяці авалодаць навыкамі звязнага маўлення?
Вельмі важна накіроўваць увагу дзіцяці на ўсё, што ён бачыць вакол сябе дома і на прагулцы; і не толькі на прадметы, але і на іх дэталі. Неабходна разглядаючы прадмет, задаваць дзіцяці пытанні. Сачыце за тым, каб дзіця адказвала поўным, разгорнутым сказам.
Паважаныя бацькі, вось гульні і практыкаванні, якія вы можаце выкарыстоўваць у дамашніх умовах для развіцця звязнага маўлення дзяцей:
Гульня «Што мы бачым у двары?». Разам з дзіцем паглядзіце ў акно. Пагуляйце ўгульню "Хто больш ўбачыць". Па чарзе пералічыце тое, што бачыце з вашага акна. Апісвайце ўсё ўбачанае ў дэталях. Напрыклад: "Я бачу дом. Каля дома расце дрэва. Яно высокае і тоўстае, у яго шмат галінак, а на галінках лісточкі".
Гульня "Што мы бачылі ўчора?». Разам з дзіцем ўспомніце, дзе вы былі ўчора, што рабілі, каго сустракалі, пра што размаўлялі.
Гульня "Прафесіі". Пакажыце дзіцяці, як з дапамогай разнастайных цацак можна гуляць у доктара, цырульніка, шафёра, прадаўца. Падбярыце разам атрыбуты для разнастайных сюжэтных гульняў. Удакладніце ў дзіцяці, якімі інструментамі ён карыстаецца і для чаго яны патрэбныя.
Практыкаванне "Адкажы на пытанні" з'яўляецца звычайнай гутаркай на бытавыя тэмы. - Я задаю пытанні, а ты адказвай. Калі хочаш, можаш і ты задаць мне пытанне, а я табе адкажу. Ты сёння снедаў? А што ты еў? Якое сёння надвор'е?
Практыкаванне "Назаві дзеянне". Дзіця называе словы, якія абазначаюць дзеянні. Дзіцяці задаюць пытанні: - Што робіць ветрык? (Лашчыць, напявае, дзьме, шуміць). - Якімі словамі можна сказаць пра тое, што робіць кошка? (Гуляе, варкоча, мяўкае). - Што робіць птушачка?
Практыкаванне "Вывучы верш". Усе дзеці любяць слухаць вершы, стараюцца іх запомніць. Падбіраючы верш трэба ўлічваць маўленчыя магчымасці дзіцяці.
Практыкаванне "Загадкі". Адгадванне загадак актывізуе слоўнік дзяцей. Дзіця вучыцца вылучаць істотныя прыкметы прадметаў. Загадкі пашыраюць кругагляд дзяцей, трэніруюць ўвагу і памяць, развіваюць назіральнасць і лагічнае мысленне.
Практыкаванне "Паглядзі, што ўбачыў - раскажы". Дзіцяці паказваецца карцінка, якую яму трэба ўважліва разгледзець. Праз некаторы час карцінку закрываюць, а дзіцяці прапануюць адказаць на пэўныя пытанні. Далей прапанаваць апісаць ўбачанае больш падрабязна. Калі не ўдаецца атрымаць разгорнуты адказ, то можна прапанаваць дзіцяці зноў паглядзець на малюнак.
Гульня "Адгадай па апісанні". Прапанаваць дзіцяці паслухаць апісанне і адгадаць, што мы апісваем. Напрыклад: "Гэта садавіна жоўтага колеру. Па форме яна даўгаватая, навобмацак - шурпатая. На смак - кіслая. Затым можна прапанаваць дзіцяці апісаць яго любімую цацку, жывёлу ў заапарку, рыбку ў акварыуме. І ўжо наступіць ваша чарга адгадваць, што ці каго апісвае дзіця.
Практыкаванне "Малюем словамі". Мы павінны расказаць дзіцяці, што любое апісанне будуецца па вызначаным плане: спачатку трэба назваць прадмет, затым апісаць яго галоўныя прыкметы (выгляд, матэрыял, форма, колер, назначэнне). Растлумачце дзіцяці, што такім чынам, з дапамогай слоў, мы нібы "малюем" гэты прадмет. І прапануеце "намаляваць" слоўны партрэт якога-небудзь прадмета.
Гульня "А што было далей?". Можна прапанаваць дзіцяці прыдумаць працяг апавядання, ці скласці апавяданне разам з ім, па чарзе: - Жыла-была дзяўчынка Маша. - Летам Маша адпачывала ў бабулі на дачы. -Пайшла Маша ў лес па ягады. - Набрала Маша поўны кошык маліны. Стамілася, села на пень адпачыць. (Што было далей?).
Такім чынам, штодзённыя зносіны бацькоў з дзецьмі ствараюць ўмовы для развіцця звязнага дыялагічнага і маналагічнага маўлення выхаванцаў. Крыху цярпення і настойлівасці, трохі вынаходлівасці і бацькоўскай увагі, і ваша дзіця прыйдзе ў школу з добра развітым маўленнем.
Пачынаем размаўляць па-беларуску!
Ветлівасць
Ветлівымі словамі дарослыя і дзеці карыстаюцца амаль штодня. Давайце праверым свае веды і пакажам прыклад ветлівых паводзін дзецям:
Дзякуем
Сардэчна дзякую! Я ўдзячны (удзячна) Вам! Дзякуй за дапамогу! Дзякуй за ўсё!
Просім прабачэння
Прабачце, калі ласка! Я прашу прабачэння! Вельмі шкадую, што нарабіў Вам клопату. Не сярдуйце, так атрымалася. Даруйце, мне вельмі непрыемна.
Радуемся
Вельмі добра! Цудоўна! Выдатна! Вось здорава! Якое шчасце! Вось гэта навіна! Мне вельмі прыемна! Я задаволены (задаволена)! Вы мяне ўзрадавалі! Мне гэта даспадобы! Гэта самая шчаслівая хвіліна ў маім жыцці! Я вельмі рады (рада)!
Жадаем
Жадаю шчасця! Каб Вы здаровы былі і радаваліся! Хай Вас Бог беражэ! Хай Вам шчасціць! Хай будуць здаровы Вашы родныя! Расці дужы (дужая) ды вялікі (вялікая)! Хай здзейсняцца ўсе спадзяванні! Бывайце здаровы, жывіце багата! Добрай дарогі! Хай усё будзе добра! Хай Вам лёс не здрадзіць!
Імёны
Для бацькоў імя сына ці дачкі — самае пяшчотнае і мілагучнае. Кожнае дзіця любіць, каб да яго звярталіся неяк асабліва. Камусьці падабаюцца памяншальныя ласкавыя формы імя, камусьці — толькі поўныя. Дзецям будзе цікава на некалькі хвілін акунуцца ў мінулае нашай краіны і даведацца, якія імёны існавалі раней на Беларусі.
